Een afscheid van fossiele brandstoffen is onontkoombaar maar over het tijdspad en de manier waarop verschillen de meningen. Bovag onderzoekt al langer de bewegingen in de brandstofmarkt voor de tankstationleden. Voor het eerst ontwikkelde de bond
een brandstofvisie voor de breedte van de markt.

Onder de titel ‘Toekomstige brandstoffen en energiedragers’ verscheen eind vorig jaar een lijvig rapport van de hand van onderzoeksbureau Ecorys. De ondertitel zegt alles over de achterliggende doelstelling: onderzoek leidend tot een hernieuwde Bovag-visie op brandstoffen en energiedragers. De aanleiding is een relevante want in 2050 dienen er geen voertuigen meer op fossiele brandstoffen te rijden. En dat raakt de Bovag-onderdelen Tankstations, Autobedrijven, Truckbedrijven en Energiesystemen.

Eén zin in het rapport verwoordt precies waarom het niet alleen voor die groep relevant is, maar veel breder. Zoals bijvoorbeeld voor transporteurs en andere vlooteigenaren maar ook voor de financierende partijen. Die zin luidt: Inzet moet worden geconcentreerd op een voor zowel grote als mkb-bedrijven betaalbare transitie, rekening houdend met de structuur van de sector en met behoud van een gelijk speelveld in Europees perspectief. Dat is een mond vol en het wordt specifiek voor truckbedrijven gebruikt. Het raakt echter ook hun klanten. Gecombineerd met de termen ‘capaciteit’, ‘inclusief’ en ‘adaptief’ hebben we alle ingrediënten van het rapport te pakken.

Er is behoefte aan een inclusief brandstoffenbeleid, zowel op de korte termijn tot 2030 als daarna. Concreet betekent dit open staan voor verschillende technologische oplossingen.

Ingrediënten die om uitleg en duiding vragen. Rogier Kuin, manager Public Affairs bij Bovag, schuift aan. Hij is onder meer verantwoordelijk voor de politieke beleidsontwikkeling. “Er is geen silver bullit, niet één oplossing voor iedereen. Tegelijkertijd is iedereen er wel van overtuigd dat we niet verder kunnen zoals het altijd ging. Het verbranden van fossiele brandstoffen is eindig, om verschillende redenen. Het tijdspad verschilt per doelgroep, net als de gangbare alternatieven.”

Beste alternatief

Batterij-elektrische aandrijving is misschien niet perfect en kent nog vele aandachtspunten, maar is wel het beste alternatief wat we hebben: “Als ik de debatten nu vergelijk met die van een paar jaar geleden dan is dat besef nu alom wel aanwezig. De tegenstellingen zijn niet meer zo extreem en we kunnen nu een goede inhoudelijke discussie hebben over de mogelijkheden en onmogelijkheden. Het is deels ook een kwestie van de verwachtingen managen. We mogen de ogen niet sluiten voor de kansen die duurzame biobrandstoffen bieden op de korte en middellange termijn.”

2050 lijkt nog ver weg maar dat wil niet zeggen dat er tijd is om achterover te leunen. Een studie zoals deze helpt de betrokkenen om een eigen plan te kunnen trekken en voorbereid op reis te gaan naar 2050. Om die bestemming te bereiken zijn verschillende paden mogelijk. Niet allemaal even snel praktisch haalbaar en met wisselende impact op de verschillende branches en sectoren. Het rapport kijkt specifiek naar de markten personenauto’s, trucks en NRMM wat staat voor non-road mobile machinery: variërend van bouwvoertuigen tot generatoren. Voor de drie blijken verschillende transitiesnelheden realistisch te zijn, aldus het rapport.

In dit artikel laten we de bevindingen over de personenautomarkt zoveel mogelijk buiten beeld en leggen de focus op de transportsector en de impact voor truckbedrijven. De onderzoekers signaleren een aantal afwijkingen ten opzichte van de personenautowereld waar de nieuwverkoop al voor een kwart uit volledig elektrische auto’s bestaat anno 2024. Dat tempo is verder weg in de truckmarkt: trucks zullen naar verwachting langer blijven rijden met verbrandingsmotoren. Tegelijkertijd zeggen de onderzoekers dat zodra de techniek rijp is, de daadwerkelijke transitie naar batterij-elektrische aandrijving in deze markt sneller zal verlopen. Tot het zover is zullen biobrandstoffen en e-fuels (synthetische brandstoffen) nodig zijn. Waterstof (via brandstofcellen, niet door verbranding) krijgt in deze markt meer ruimte, maar zal volgens de onderzoekers ook hier niet de dominantie krijgen die wel verwacht wordt van batterij-elektrische trucks.

De onderzoekers zien in 2030 een kantelpunt aanbreken. Tot die tijd daalt het verbruik van de klassieke brandstoffen weliswaar, maar een groeiend wagenpark zorgt dat deze daling wordt gedempt. In de personenautowereld is er ook nog de trend dat auto’s groter, zwaarder en krachtiger worden, zodat de verbruikswinst van zuiniger motoren deels verloren gaat. Na 2030 zal de verregaande elektrificatie voor tankstations betekenen dat het huidige verdienmodel onder druk komt te staan.

Nog veel onzeker

Ook werkplaatsen die auto’s en of trucks voor derden onderhouden zien de gevolgen voor het huidige verdienmodel. Voor vlooteigenaren met een eigen werkplaats gelden mogelijk andere afwegingen. Omdat elektrische voertuigen nog jong zijn bestaat er nog veel onzekerheid over de precieze onderhoudsbehoefte van deze categorie en daarmee dus ook over de kansen en bedreigingen die dat met zich meebrengt. De toegang van de vrije markt tot merkgebonden technologie en kennis wordt door de onderzoekers als een belangrijk punt van aandacht benoemd.

De echte omslag komt na 2030.

Iets wat de hele keten raakt, en ver daarbuiten, is het fenomeen netcongestie. Nieuwbouwplannen blijven hangen op beschikbaarheid van capaciteit in het netwerk en dat geldt ook voor aanvragen voor laadinfra. “Een urgent probleem waar geen snel antwoord op mogelijk is. Alleen al het vergunningstraject neemt een flinke tijd in beslag. Zo zie je dat de verschillende onderwerpen de markt in een houdgreep hebben waarbij iedereen van elkaar afhankelijk lijkt. We hebben niet de tijd om achterover te leunen en te zien wie de eerste stap zet. We moeten samen die stap zetten.”

Haalbaarheid

Dat vraagt wel om realisme bij alle betrokkenen. “Het moet haalbaar in tijd en middelen zijn. Hoe ga je die elektrische truck financieren als je voor hetzelfde geld drie diesels kunt kopen? Financiers zien je aankomen. Hoe gaan de restwaardes zich verhouden tussen beide? Sommige klanten vragen wel om schoon vervoer maar vertaalt zich dat ook terug ook in betaalde tarieven? Uiteindelijk moeten we de hele keten in beweging krijgen om te verduurzamen en dit onderzoek draagt daaraan bij.”

Hier zien we het aandeel van de verschillende aandrijflijnen in het Europees wagenpark. Het jaar 2015 geldt als uitgangspunt en de lijn wordt in een rapport van de Europese Commissie (2020) doorgetrokken via 2030 naar 2050. Voor de truckmarkt kijken we naar de verschillende mogelijke scenario’s. Die scenario’s zorgen voor margeverschillen, maar de trend is helder: de conventionele diesel verdwijnt als dominante speler. De rol van waterstof zal in 2050 substantieel zijn, meer nog dan batterij-elektrisch. In alle scenario’s is een verbrandingsmotor (gas, diesel, diesel/hybride) nog goed voor meer dan de helft van het truckwagenpark.

Foto boven: De realisatie van het bio-LNG-station van Rolande in het Gelderse Heteren is onderdeel van het project BioLNG4EU en wordt gesubsidieerd door de Europese Unie vanuit het CEF-programma.