De naweeën van de pandemie en de energiecrisis, economische vertraging en geopolitieke onrust leidden tot een daling van het goederenvervoer over de weg in 2023. In 2024 zal het beeld afhangen van de specifieke sector, rapporteert ING.
Dit jaar zakt de vervoersvraag uit de bouw naar verwachting terug, terwijl de vraag uit de industrie na een flinke terugslag toe komt aan licht herstel. In de detailhandel is nog geen groei, al gaan de volumes in het pakketvervoer wel vooruit. Voor het internationaal vervoer is het vooruitzicht met magere economische verwachtingen nog niet sterk, maar het volume zakt niet verder weg (+0,5%). De Duitse vrachtwagenkilometers laten in januari nog een kleine min zien, maar naar verwachting zal de activiteit dit jaar wel wat aantrekken. Transporteurs tonen zich over de nabije toekomst nog niet duidelijk positief, maar ook niet somber.
Personeelskrapte
Met fors hogere loonkosten, duurder materieel en de gestegen rente lagen de kosten (exclusief brandstof) gemiddeld rond de 10% hoger in 2023. Uit lagere omzetcijfers volgt dat het in een markt met zwakke vraag en minder krapte niet is gelukt om dit volledig door te berekenen. Tekenend is dat spottarieven op de Europese wegtransportmarkt in de zomer van 2023 onder de contractprijzen lagen (bron: Transporeon). Ook gepubliceerde kwartaalcijfers van de wegtransportactiviteiten wijzen op lagere tarieven. egelijkertijd blijven de kosten in 2024 nog wel doorstijgen vooral door de CAO-loonsverhoging van ruim 6% (in twee stappen). Met een aandeel van zo’n 45% in de totale kosten bij een trekker-oplegger combinatie, hebben die lonen een grote impact. Inmiddels zijn de lonen in het wegtransport door aanhoudende personeelskrapte sterker gestegen dan gemiddeld in Nederland.
Het aantal faillissementen in het wegtransport lag met 100 bedrijven (rechtspersonen) in 2023 op het hoogste niveau sinds 2014, maar het aantal bedrijven is in de tussentijd ook fors gegroeid. Naar verhouding ligt het aantal faillissementen hierdoor slechts op de helft van het niveau 2014. In 2024 zal het percentage naar verwachting toenemen, al blijft een sterke stijging na de financieel gunstigere jaren 2021-2022 waarschijnlijk uit, ook omdat de capaciteitskrapte snel weer kan terugkeren in een aantrekkende markt.
De wegtransportsector is geen markt met volledige concurrentie, maar met bijna 16.250 bedrijven is de individuele marktmacht beperkt, ook al neemt de concentratie wel geleidelijk toe. Er zijn inmiddels vier bedrijven met meer dan duizend trucks (samen goed voor ruim 7500 trucks). De marges zijn structureel relatief laag, de mogelijkheden om productiviteitsverbetering te realiseren beperkt. Om faillissement te voorkomen kunnen de meeste bedrijven (met enige vertraging) niet anders dan de hogere kosten doorberekenen.
Aan de ene kant nemen concentratie en schaalvergroting toe, aan de andere kant komen er steeds meer eigen rijders bij.
De vloot in handen van bedrijven met meer dan 400 trucks is in tien jaar gegroeid van 5,3% naar 8,9%. Daarentegen krimpt de vloot in handen van bedrijven met 2 tot 200 voertuigen, al blijft dit veruit de hoofdmoot. Grotere bedrijven verbeteren hun positie ten opzichte van de vaak nog grotere opdrachtgevers en (internationale) concurrenten. Ze werken veelal met een grotere flexibele schil van charters, die als buffer fungeert. Met vereiste investeringen in ICT, verduurzaming en de huidige kostenstijgingen betalen schaalvoordelen zich extra uit. Opdrachtgevers stellen hogere eisen aan rapportage, verslaglegging, materieel en communicatie. Daarnaast hebben veel familiebedrijven niet direct opvolging in eigen kring. Echter, bij schaalvergroting en concentratie in volatiele deelmarkten kan de volatiliteit ook groter worden.
Steeds meer chauffeurs zien daarentegen kansen om als zelfstandige aan de slag te gaan. Europese arbeidsregels knellen minder en de verdiensten zijn hoger. Het aantal ‘eigen rijders’ is in tien jaar tijd met driekwart toegenomen tot bijna 7170 (van 4,2% naar 5,5% van het totaal aantal vergunningen). Eigen rijders voelen een daling in de vraag als eerste, maar hebben daar door aanhoudende krapte op dit moment nog niet veel last van. Het aantal bedrijven in het Nederlandse wegtransport heeft de afgelopen jaren een groeispurt gemaakt tot bijna 16.600, al heeft dat ook te maken met verlaging van de vergunningsgrens van boven de 3,5 ton naar boven de 2,5 ton in mei 2022.
Foto boven: Bron CBS * betreft de komende 3 maanden (saldo positieve en negatieve antwoorden)
